وبلاگ آموزشی و تحلیلی(سوادزندگی)

آگاهی دشمن جهل وخودکامگی است.زگهواره تاگوردانش بجوی(حضرت رسول)

پدیده فارسی وانیسم
ساعت ۱:۳٢ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٦/۱۸   کلمات کلیدی:

عنوان مقاله تحلیلی:پدیده فارسی وانیسم 

بررسی تاریخچه ، اهداف وتاثیرات شبکه ماهواره ای فارسی 1 بر مخاطب ایرانی

مقدمه

    درقرن بیستم رسانه هارکن چهارم قدرت یعنی بعداز3رکن قضایی،اجرایی وقانون گذاری بودندولی باپیدایش وگسترش اینترنت وتلویزیونهای ماهواره ای، رسانه هابه رکن اول قدرت سیاسی،اجتماعی ،فرهنگی واقتصادی تبدیل شدند،زیرارسانه هاباساخت وهدایت افکارعمومی تاثیرگذارترین نهادبرجامعه وانتخابات هستند. با فراگیرشدن امکان دریافت برنامه های ماهواره ای از طریق تلویزیونهای معمولی واینترنت درمنازل؛ بسیاری از شبکه های تلویزیونی به خانواده پرطرفدار پخش ماهواره­ای پیوسته­اند. درحال حاضرهرفردمی تواند به راحتی وبا دراختیارداشتن یک دستگاه رسیور50هزارتومانی هزاران شبکه تلویزیونی مختلف رادرهرلحظه مرور و شبکه دلخواه خودرا انتخاب نماید.اغلب این برنامه هامتعلق به شبکه های تلویزیونی خصوصی هستندوتعدادشبکه های دولتی بسیارکم است،از طرف دیگر شبکه های خصوصی کوچک هم هرروز به مدد تکنولوژی جدید شکلی جذابتر و حرفه ای تر به خود می گیرند. درحال حاضربیش از140شبکه ماهواره ای فارسی زبان درسراسرجهان قابل بهره برداری است که ازاین میان حدود 40 شبکه (بااحتساب شبکه های سراسری واستانی ) مربوط به صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران است.علاوه برشبکه های فارسی زبان ،صدهاشبکه ترکی،کردی وعربی نیزوجوددارند.که برای هموطنان آذری،عرب زبان وکردقابل استفاده هستندودرشهرهای مرزی باآنتن معمولی نیزدریافت می شوند.  

از 3000 شبکه تلویزیونی قابل دریافت ازهات بردویوتل ست بطور تخصصی حدود400 شبکه به موسیقی، 80 شبکه به تبلیغات مدولباس وکالا،200شبکه فیلم وسریال، 300 شبکه به تبلیغ ادیان ومذاهب مختلف و250 شبکه به پخش برنامه های مبتذل پورنو گرافی (تصاویرسکسی غیرآموزشی)اختصاص دارند مابقی شبکه ها نیز به مسائل مختلف ازجمله موضوعات سیاسی،زیست محیطی، علمی، خبری و غیره می پردازند. مجلس نمایندگان آمریکا،فرانسه و انگلیس  باتخصیص بودجه هایی به توسعه شبکه های ماهواره ای بازبانهای مختلف ازجمله زبان فارسی همت می گمارندتانقشی درساخت افکارعمومی دنیابازی کنند.

معرفی تحقیق و بیان مساله

فارسی 1 نام شبکه ای تلویزیونی متشکل از چند کمپانی منطقه ای و بین المللی است. این شبکه از آگوست سال 2009 (مرداد1388)با پشتیبانی تمام و کمال کمپانی بزرگ «نیوز کورپوریشن» وارد عرصه رقابت شده است؛ رقابتی که بسیاری گمان می برند پیروزی آن از آن شبکه ای است تازه وارد که «رابرت مرداک» پشتیبان و یاور آن است. اما سوال اصلی در مورد فارسی 1 این است که اهداف مستقیم، غیر مستقیم و آشکار و نهان این شبکه چیست؟ چه چیزی باعث می شود «رابرت مرداک» مالک غول های رسانه ای فاکس، اسکای، سان و ... دست به تاسیس چنین شبکه ای بزند؟درحالیکه جمعیت فارسی زبان دردنیاتنها120میلیون نفراست ولی اندونزی200میلیون وپاکستان170میلیون نفرجمعیت دارند،اما چرارابرت مرداک برای آنها تلویزیون مستقل ندارد؟

کارشناسان جواب این سوال رادراستقبال ایرانیان ازبرنامه های این تلویزیونهامی دانند،بدلیل اینکه صداوسیمای ایران فاقدبرنامه های متنوع بوده وپاسخگوی نیازهای رسانه ای بخش بزرگی از مردم نیست،مردم باپرداخت هزینه ازشبکه های برون مرزی استفاده می نمایند.

علاوه براین درایران برنامه خاص تفریحی برای پرکردن اوقات فراغت مردم وجودنداردوتماشای تلویزیون بخشی ازبرنامه فراغتی مردم است،برنامه هایی مثل برگزاری جشنواره های شادی،کنسرت های موسیقی و...میتواننداوقات فراغت مردم راپرنمایند،علاوه برآن بیکاری وفقرنیزبه تماشای زیادتلوزیونی کمک می کندزیرافقراقادربه سفرواستفاده ازمراکزتوریستی نخواهندبودوتماشای تلویزیون تنهاسرگرمی آنان است.

فارسی 1 اولین شبکه فارسی زبانی نیست که برای مخاطبان ایرانی راه‌اندازی شده است. اما هیچ یک از این شبکه‌ها تا این حد روی خانواده های ایرانی به عنوان گروه هدف تاثیرگذار نبوده اند.

فارسی وان ازهمان آغاز کار در ایران مورد استقبال و توجه بسیار قرار گرفته است.و به گزارش دویچه وله: « این شبکه توانسته است با مجموعه های عامه پسند و با استفاده از چاشنی هایی چون زنان و دختران زیبارو و داستانهایی عاشقانه در جذب مخاطب موفق شود و تماشاگری را که در پی نوعی سرگرمی برای رهایی از دغدغه ها و خستگی های کار و زندگی اجتماعی است به دنبال خود بکشاند،فارسی1حتی به خانه های روستائیان نیزرخنه کرده است وفیلمهای ضبط شده آن درCD درشهرهابفروش می رسد.
عدم توفیق و نبود راهبردی برای جذب مخاطب توسط صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران نیز مزید بر علت استقبال ازاین رسانه شده است.در شرایطی که با حرکت فرهنگی مانند ارسال و پخش برنامه های تلویزیونی از طریق ماهواره روبرو هستیم نمی توان برای مقابله با آن از روشهای فیزیکی استفاده کرد.ما در این زمینه نیاز به «جهاد عقلی» داریم.نهادهای فرهنگی ما باید ماهیت این شبکه ها را بررسی کنند و با کمک متخصصان روانشناسی،جامعه شناسی وهنرمندان وبانظرسنجی ازبینندگان برنامه های دلخواه همه گرایشات فکری راتولیدوپخش نمایند.امروزه تلویزیونهابرنامه هارابادرخواست بینندگان تولیدوپخش می کنند،تولیدوپخش برنامه هادررسانه های امروزی بصورت متمرکزمنسوخ شده است.منطق امروزی مشتری محوری است.تاسیس تلویزیونهای خصوصی نیزباعث افزایش رقابت رسانه ای درکشورمی شودوکیفیت برنامه هاراافزایش می دهد.

اهداف برنامه های شبکه های ماهواره ای

تماشای متعدد برخی از معانی و پیامها از قبیل، عشق های ممنوعه،خیانت،دروغ و... .به مرور زمان موجب ایجاد تاثیراتی محسوس بر پیکره فرهنگ و اعتقادات یک جامعه می شود. تماشای مکرر فیلم هایی حاوی این مضامین، موجب می شود تا پس از گذشت زمانی نه چندان طولانی، برخی از نگرش ها و تفکرات در اذهان افراد جامعه، تثبیت شوندوبه فرهنگ عمومی تبدیل گردند.
مهمترین شبکه های فارسی در حوزه سیاسی عبارتند از :
- صدای آمریکا،بی بی سی فارسی، اندیشه، پارس،کانال1،تلویزیون آریایی،یورونیوزو...
مهمترین شبکه های فارسی در حوزه ادیان عبارتند از :
شبکه نور،شبکه نجات،شبکه ست سون،شبکه ساپرم ماستر،شبکه محبت،شبکه سلام،شبکه اهل بیت،شبکه کربلا،شبکه امام حسین و...
مهمترین شبکه های فارسی درحوزه فرهنگی واجتماعی عبارتند از :
- شبکه فارسی وان
- شبکه من وتو
– شبکه پی ام سی
- شبکه جیم کلاسیک GEM
- شبکه پی ام سی فامیلی،شبکه زمزمه

-شبکه تی وی پرشیاو55شبکه دیگر.

بررسی هانشان می دهد  این شبکه ها تاکنون درجذب مخاطب نیز تا حدود زیادی موفق عمل کرده اند،بسیاری ازاین شبکه هابرنامه های درخواستی بینندگان راپخش می کنندویافیلمها وتصاویرویدئویی ارسالی مردمی راپخش می نمایند .

1-  تاریخچه شبکه فارسی 1

از آگوست سال 2009 ، تلویزیون « فارسی 1 » روی ماهواره ی هاتبرد شروع به کار کرد. این تلویزیون پخش منطقه ی خاورمیانه خود را از دبی انجام می دهد. برنامه های « فارسی 1 » اختصاص به سریال های آمریکایی ، کره ای و کلمبیایی دارد که در لا به لای پخش این سریال ها یک برنامه ی موسیقی بنام « ریموت کنترل » دارد که اختصاص به پخش موزیک – ویدیو های خارجی دارد. هرچند هنوز قریب به سه سال از عمر این شبکه نمی گذرد ،امّا به شکل موثری توانسته است مخاطبین جامعه را به سمت خود جلب نماید. شبکه تازه تاسیس فارسی با در نظر گرفتن میل شدید مردم ایران به سریال، آغاز به فعالیت کرده و در کمال ناباوری در مدت فعالیت بسیار کوتاه خود جای خود را در میان ایرانیان باز کرده است. مقر این شبکه تلویزیونی در "هنگ کنگ" در یک سـاختمان چهار طبقه قرار دارد، لکن مسئولان استار (STAR) دفتر بازاریابی و فروش کانال فارسی زبان خود را در استودیو سیتی"دوبی" قرار دادند.

2- مالک اصلی

شبکه فارسی وان متعلق به فردی به نام روبرت مرداک - امپراطور رسانه ای - است، که یک یهودی استرالیایی و چهارمین مرد ثروت مند آسیاست. دفتر مرکزی این شبکه در هنگ کنگ قرار دارد و توسط کمپانی معروف استار، متعلق به نیوز کورپریشن واقع در نیویورک و با همکاری شرکت افغانی موبی mobyمتعلق به خانواده محسنی اداره می شود. مالک شرکت به نقش پررنگ خود و مجموعه رسانه ای اش افتخار می کند و عملکرد شبکه خبری فاکس نیوز و سایر رسانه های تحت تملک اش در تحریک و تشویق دولت ایالات متحده و اقناع افکار عمومی برای حمله به عراق را بسیار خوب و موثر ارزیابی کرده است. مرداک در جوانی گرایش های سیاسی چپ داشت و ولادیمیر لنین را می ستود،اودر سالیان دهه 1950، دیدارهای منظمی از آمریکا داشت،ایشان با آگاهی و دید ویژه ای نسبت به آمریکا بزرگ شده بود و زمانی که در آکسفورد تحصیل می کرد با پیچیدگی های "جنگ سرد "دست و پنجه نرم کرده و اذعان می داشت: زمان آن رسیده که موقعیت آمریکا را به عنوان یک قدرت فائقه جهانی به رسمیت بشناسیم. مرداک به زودی دلباخته آمریکا، به ویژه شهر "نیویورک "شد. او که کار خود را با مالکیت یک روزنامه کوچک در "ملبورن "استرالیا شروع کرد، پس از مدت کوتاهی توانست یک امپراتوری رسانه ای را پایه گذاری کند. مرداک در سال های اخیر به شدت به صنعت سودآور ماهواره ای تلویزیونی علاقه مند شده و به خصوص در زمینه پوشش زنده رویدادهای ورزشی؛ مانند مسابقات فوتبال ،بسکتبال وجشنواره ها از این شبکه ها، سرمایه گذاری های مدرن کرده است. اقبال گسترده مردم جهان به چنین برنامه هایی و قابلیت مانور روی شخصیت بازیکنان محبوب و نیز پرداختن به مسائل خصوصی آنان سود سرشاری به جیب وی سرازیر کرد. در صنعت عظیم و بی مرز ارتباطات، بسیاری از مردم جهان روبرت مرداک را قماربازی می دانند، که حدس زدن حرکت بعدی اش عملاً غیرممکن است.
روبرت مرداک که به سلطان  رسانه ها معروف است، دارای 60 شبکه تلویزیونی به 13 زبان مختلف است، که روزانه حداقل 600 میلیون نفرمخاطب را به خود جلب می کند. همین طور مسئولیت 100 روزنامه و مجله معتبر؛ همچون دیلی تلگراف، وال استریت ژورنال، تایمز، ساندی تایمز، نیویورک پست و نیز شبکه های خبری معروفی؛ همچون فاکس، فاکس نیوز و اسکای نیوز و سایت هایی؛ همچون "مای اسپیس " بر عهده این فرد است.

3- سعد محسنی کیست؟

افغان ها به او لقب « کارگشا » داده اند ؛ این لقب در افغانستان به کسی داده می شود که ایده های تازه دارد ، بسیار ریسک پذیر است و با سرمایه گذاری مطلوب فرصت های تازه ایجاد می­کند. سعد محسنی از سال 2002 همراه دو برادرش به نامهای جاهد و زید و خواهرش ، وژمه محسنی از استرالیا به کابل آمد ، او به همراه این گروه خانوادگی اقدام به فعالیّت رسانه ای کردند و با ابتکارات خود باعث شدند که خیلی زود مورد توجه جامعه ی افغانستان قرار بگیرند. این موضوع باعث شد تا دیگر افغان های آشنا با حوزه ی رسانه ، از آنها تقلید کرده و رقابتی رسانه ای را با این خانواده آغاز کنند امّا هیچیک از آنها نتوانستند در عرصه ی این رقابت باقی بمانند و نهایتا این عرصه در اختیار کامل خانواده ی محسنی قرار گرفت.

آنها شرکت « موبی مدیا گروپ » را تاسیس و همزمان رادیو « آرمان » را فعال نمودند. یک رادیوی سرگرم کننده بر روی موج اف ام که تنها ستاره ی آن « شکیب ایثار » بود.  شکیب ایثار برنامه هایش را طوری اجرا می کرد که تا به امروز الگوی اجرایی برای سایر رادیوهای افغان شده است. زمانی که او به تلویزیون « طلوع افغانستان » رفت ؛ تبدیل به یک مدل نمونه برای دیگر مجریان تلویزیونی در افغانستان شد. سعد محسنی در سال 2004 تلویزیون « طلوع » را با پولی که از اداره ی کمک های بین المللی ایالات متحده آمریکا بدست آورده بود ، تاسیس کرد،این تلویزیون باروشنفکران ایرانی نیزمصاحبه می کند.

پس از آن دامنه ی فعالیّت « موبی مدیا گروپ » هر روز بیشتر و بیشتر شد تا اینکه امروز سه تلویزیون ، یک رادیو ، یک وب سایت خبری ، شرکت تولید موسیقی ، مجلّه ی انگلیسی ، کافی نت های زنجیره ای ، شرکت خدمات واگذاری اینترنت پر سرعت و...فقط بخشی از دارایی های این گروه خانوادگی است. سعد محسنی برای اولین بار سریال های خارجی را به زبان فارسی دوبله کرد و برنامه ی « ستاره افغان » را بر اساس برنامه ی « آمریکن آیدول » تولید کردونفوذعمیقی درمیان جوانان افغان کسب نمود.

سئوالی که درباره ی فارسی 1 به صورت اساسی وجود دارد این است که پول این تلویزیون را چه کسی می پردازد ؟ البته این سئوال کسانی خواهد بود که سعد محسنی را نشناسند. سعد محسنی در استرالیا مسئول مالی یک شرکت بزرگ بود و در همین راستا به قواعد بازی های مالی در هر حوزه ای اعم از رسانه کاملا مسلط است. شاید بزرگترین هنر او این باشد که از هرکسی که بخواهد می تواند کار بکشد و از هر چیزی که بخواهد می تواند پول به دست آورد.پخش سریال های گوناگون و هزینه های مترتب بر آنها به علاوه « کپی رایت » ماهواره ای آنها ؛ هزینه های سنگینی است که سعد محسنی با شراکت در شرکت  « استار » - یکی از زیر مجموعه های نیوز کورپوریشن متعلق به شخصی معروف رابرت مرداک – آن را جبران نموده است. او قبلا سریال « 24 » را برای تلویزیون طلوع خریده بود و این بار نیز چنین کاری را برای فارسی 1 کرده است. حدس آگاهان بر این است ، فارسی 1 این سریال ها را نه بر اساس یک معامله ی تجاری – رسانه ای بلکه بر اساس یک معامله ی سیاسی خریده و پخش می کند.

رنگ لوگو و تم گرافیکی فارسی 1 صورتی است. این رنگ در فرهنگ رسانه و سرگرمی های رسانه ای ، رنگ سکس و رمانس به حساب می آید. برنامه های این تلویزیون هم اکثرا" درباره مشکلات خانوادگی ، خیانت همسران به یکدیگر ، روابط غیررسمی دختر و پسر و مسایلی از این قبیل است.

در آینده ی نزدیک آنچه از اخبار و اطلاعات غیر موثق به دست می آید این است که ما شاهد تاسیس و آغاز به کار « فارسی 2 » با « رنگ سرخ – آبی یا آبی و یا سرخ کامل با موضوع خبری – سیاسی » و « فارسی 3 » با موضوع « سینمایی » و « فارسی 4 » با موضوع « کودک و نوجوان » و « فارسی 5 » با موضوع « موسیقی و کلیپ » خواهیم بود.TVپرشیانیزبزودی شبکه تلویزیونی سلامت راه اندازی خواهدکرد.

شبکه نسبت به دیگر شبکه ها، حتی شبکه 24 ساعته ام بی سی پرشیا، که پیش از این پخش فیلم های سینمایی روز هالیوود با زیرنویس فارسی را در ماهواره عرب ست آغاز کرده بود، متمایز است. ویژگی های دیگراین شبکه را از دو نظر می توان بررسی کرد:
1- شاخصه های ظاهری
این شبکه برای اولین بار اقدام به دوبله آثار نمایشی روز اروپا، آمریکا و آسیای جنوب شرقی به زبان فارسی نموده است. اگر چه کیفیت این دوبله هاابتدا ضعیف و غیر قابل مقایسه با دوبله فیلم های خارجی در داخل ایران است، ولی در مقایسه با شیوه زیرنویس فارسی این آثار که در دیگر شبکه ها صورت می گیرد، توانسته است نظرمخاطبین خود را به نوعی جلب کند. به تدریج شبکه فارسی 1 تلاش کرد که این نقیصه را  رفع نموده و به کیفیت دوبله آثار پخش شده بیافزاید. از ویژگی های دیگر این شبکه، پخش سریال های طولانی مدت و دنباله دار خانوادگی و تفریحی معمولی است، که مخاطب اصلی آن خانواده ها بوده و با هدف کاملاً تفریحی تهیه و پخش می شوند. بخشی از برنامه های این شبکه هم به پخش موزیک ویدئوهایی اختصاص دارد، که غالباً مضامین جنسی و عشقی را به تصویر می کشند.
استفاده از میان برنامه های خاص غالباً با غلبه رنگ های صورتی از ویژگی های دیگر برنامه های این شبکه است. رنگ صورتی به خصوص آنجا که در کنار رنگ های تیره (مشکی) قرار می گیرد، از رنگ های ویژه و مورد توجه شبکه های پورنو بوده و به شدت در تولیدات بصری (مجله ها، سایت ها و...) با موضوعات جنسی به کار می رود. برخی روانشناسان معتقدند: رنگ صورتی به خصوص در مجاورت رنگ تیره، بر انگیزاننده حس و غریزه جنسی در مخاطب است.
مدیریت شبکه فارسی 1 با دقت و وسواس خاصی برنامه های خود را انتخاب می کند و آنچنان محتوای این سریالها برای آنها مهم است که به طور شتابزده و با دوبله ای نازل، اما با سرعت در اختیار بینندگان فارسی زبان قرار می دهد. نگاهی به این سریال ها به خوبی نشان می دهد که تمام آنها در پرداختن به موضوعات خانوادگی مشترکند و به نظر می رسد، قرار است، در فارسی 1 به هیچ موضوعی غیر از این موضوعات پرداخته نشود .

2-شاخص محتوایی
 
شبکه ماهواره ای فارسی وان توانسته است از خلاء به وجود آمده در رسانه ملی ایران ونیزنبودتلویزیون خصوصی، به دلیل عدم راضی کردن مخاطبان متنوع ایرانی، به بهترین نحو استفاده نموده و به دور از جو سیاست زده ایران، تمرکز خود را بر قشر جوان و حتی میانسال ایرانی متمرکز کند و ارزش های نوینی و البته بیگانه با فرهنگ و سنن ایرانیان را به خانواده های ایرانی انتقال دهد،باتوجه به اینکه دررسانه های ایرانی درخصوص مسائل جنسی بحث کارشناسی نمی شودوبه سوالات مردم پاسخ داده نمی شود،این فرصت خوبی برای عرض اندام نمودن تلویزیونهای ماهواره ای برای جذب مخاطب است.
در حالی که سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران مدعی بود، که مردم ایران فرصت تماشای بیشترازدو سریال ر را در ماه مبارک رمضان ندارند، فارسی1 سریال های معروفی، هم چون "ویکتوریا " و "جسور و زیبا " به همراه سریال هایی از کره جنوبی را هر شب پخش می کرد، که هنوز هم ادامه دارد.
شبکه فارسی 1، با دقت، تعمد و وسواس خاصی، سریال هایی را برای مخاطب ایرانی و فارسی زبان پخش می کند که موضوع اصلی همه آنها روابط خانوادگی و زناشویی است؛ موضوعی که از قضا می تواند پاشنه آشیل هر جامعه ای باشد، که عدم توجه و پاسخ گویی در برابر آن می تواند انحرافاتی جدی در خانواده ها و در نهایت جامعه جوان ایرانی ایجاد کند. به عنوان نمونه، در یکی از این سریال ها، مخاطب با خانواده از هم گسیخته ای روبرو است که زن خانواده خود عاشق جوان دیگری شده است. پدر خانواده با فرد دیگری زندگی می کند و دختر و پسر خانواده هم روابط نامعقولی در حیطه مسائل خانوادگی دارند و البته در سراسر این فیلم تاکید بر مثبت بودن و عرفی بودن این نوع مناسبات ناسالم می شود! موضوعی که در صورت تداوم و انتقال به جامعه و خانواده ایرانی، بسیار مخرب تر و تاثیر گذارتر از برنامه های خبری "بی بی سی "و یا "صدای آمریکا " خواهد بود.
به نظر می رسد، در صورتی که از مباحث روزمره سیاسی بگذریم، متوجه خواهیم شد که اگر جامعه جوان ایرانی در غیاب همه نهادهای انتقال ارزش به حال خود رها شود، این رهایی می تواند در آغاز خود منجربه بیگانگی جامعه و تجزیه اخلاقی آن شود. هرچند از زمان تشدید فعالیت این شبکه ماهواره ای تاکنون برخی سایت های خبری و دیگر رسانه های سایبر و مکتوب، به نحوی سعی در گوشزد کردن قدرت  فعالیت این شبکه ماهواره ای داشته اند، اما به نظر می رسد چه در خصوص این شبکه و دیگر شبکه های ماهواره ای که با رویکردهای غیر سیاسی و با هدف قرار دادن ارزش های جامعه ایرانی، آثار کوتاه مدت و دراز مدتی دارند، برنامه مشخصی از سوی مسئولین امر وجود ندارد.
باید اذعان کنیم که در دنیای امروز، که رسانه و ارتباطات رسانه ای جای بسیاری از نهادها را در حفظ و ایجاد ارزش های جامعه گرفته است، مبارزه سخت- که یکی از نمودهای عینی آن ارسال پارازیت بر روی شبکه های ماهواره ای است- کارآیی لازم را ندارد، بلکه رسالت نهادهایی چون صدا و سیما، گروه های مرجع مردمی و رسانه ها، این است که ظرافت های کاری این شبکه ها در هدف قراردادن بنیان های خانواده و ارزش های جامعه ایران را به مردم تبیین و از دیگر سو شبکه های مختلف صدا و سیما با مخاطب شناسی بهتر و ارائه برنامه های متنوع، غنی و جذاب، اجازه نفوذ چنین رسانه هایی را در جمع خانواده ها بگیرند؛شایدایران تنهاکشوری باشدکه فاقدتلویزیون خصوصی است.
بدیهی که در برابر هجوم سازمان دهی شده فرهنگی، صرفا"منع پی در پی و خط و نشان کشیدن و تعیین مجازات و جریمه و در نهایت جمع کردن دیش های ماهواره ای از روی پشت بام ها، آن چنان که باید پاسخگوی مناسبی نخواهد بود.،بایدبه نیازهای مردم نیزتوجه شود،بالاخره درداخل کشوربرای این شبکه هاتقاضاهست وحتی به مذهبی ترین خانواده هانیزنفوذکرده اند.

در سریال « ویکتوریا»، مخاطب ایرانی، زنی را به عنوان قهرمان داستان می پذیرد که با همسر و فرزندانش زندگی میکند. ویکتوریا بعد از سال ها زندگی مشترک با همسرش درمیابد که شوهرش با دستیارش رابطه دارد. در این میان کشف می شود که ویکتوریا نیز با پسر جوانی به نام ژرونیمو ارتباط نامشروع دارد. پسر ویکتوریا نیز از قافله عقب نمی ماند و با دوست مادرش رابطه جنسی برقرار می کند و دختر بزرگ ویکتوریا از مردی باردار است و دختر کوچکش هم مورد تجاوز مردی دیگر قرار می گیرد.

مفسر ها و منتقد های بین المللی معتقدند که حتی در تصویر سازی و جلوه های ویژه هم ذائقه مخاطب در نظر گرفته شده است.
در فیلم « همسایه ها » جسیکا ،‌کارمند بنگاه معاملاتی رادلف، دوست دارد خانه رویایی(آپارتمان رویایی) داشته باشد. اسکار راننده جوان تاکسی به وی پیشنهاد میکند که او را به محل کارش برساند و جسیکا در راه از رویاهایش برای اسکار تعریف می کند و اسکار به وی قول میدهد اگر در مسابقه بخت آزمایی برنده شود و جسیکا به پیشنهاد ازدواج وی جواب مثبت بگوید، اسکار آن خانه رویایی را خواهد خرید. از طرف دیگر جسیکا مورد توجه رادلف ، رئیسش نیز می باشد… رادلف معشوقه دیگری دارد به نام تاتیانا و تاتیانا به طور تصادفی سوار ماشین اسکار می شود و اسکار که در مسابقه بخت آزمایی برنده شده ، پی به اختلاف رادلف و تاتیانا می برد و این بار دوست دارد با تاتیانا رابطه داشته باشد و جسیکا را فراموش می کند.

 این روزها همه جا صحبت از فارسی‌وان و برنامه‌های آن است. این شبکه نه تنها باعث جذب مخاطبان رسانه ملی شده بلکه حتی مخاطبان شبکه‌های فارسی‌زبان ماهواره‌ای پرسابقه را نیز جذب کرده است، به‌طوری که بسیاری از این شبکه‌ها درصدد تغییرات بنیادی در برنامه‌های خود برآمده‌اند و شبکه‌هایی مثل GEMیا PMC یا TV PERSIA نیز موضوع فیلم و سریال را در دستور کار خود قرار داده‌اند. ماجرا آن‌قدر جالب شده که خود رسانه ملی نیز برنامه‌هایی برای علت یابی رویکرد به این شبکه‌ها گذاشت. در یکی از این برنامه‌ها آقای بیژن نوباوه نماینده مجلس هشتم و یک کارگردان تلویزیونی در رادیو گفت‌وگو به‌صورت زنده شرکت کردند و دیدگاه‌های خود را در باره فارسی‌وان بیان نمودند. نشست‌هایی مشابه از سوی نهادهای رسمی در گوشه و کنار کشور برگزار شده یا در حال تدارک است ولی تاکنون کارعملی صورت نگرفته است.
 طبق اعلام وب‌سایت رسمی فارسی‌وان، این شبکه 28 سریال در حال پخش دارد. اغلب این سریال‌ها هر شب و به‌صورت دنباله دار پخش می‌شود. سریال‌های مذکور در گروه‌های درام، عشقی، کمدی، اکشن و کودکان قرار داشته و عمدتا" با سانسور خفیف برای نسخه فارسی منتشر می‌شود. این شبکه مجری ندارد و میان برنامه‌هایش موزیک و تبلیغات است، خبر نیز پخش نمی‌کند، دوبله فارسی سریال‌ها روان است و ترجمه‌ها نیز گاه خنده دار و عجیب به‌نظر می‌رسد. سریال‌های روز دنیا مانند 24، فرار از زندان، لاست، ویکتوریا و فرند از جمله سریال‌هایی است که توانسته مخاطبان انبوهی را برای این شبکه در میان مخاطبان فارسی زبان جلب کند؛ مخاطبانی که تعداد آنها در حوزه تمدنی فارسی زبان یعنی ایران، افغانستان و تاجیکستان و برخی کشورهای منطقه بیش از 120میلیون نفر است. محور اصلی فیلم‌ها و سریال‌های فارسی‌وان، تبلیغ سبک زندگی غربی است؛ چیزی که
 باعث شده توجه مخاطبان دختر و پسر نوجوان و جوان به آن جلب شود. شاید بتوان همزمانی راه‌اندازی این شبکه‌ها با قطع بسیاری از برنامه‌های جذاب عوام‌پسند یا خیابان خلوت کن رسانه ملی را معنا دار دانست. همه مردم صاحب قوه تحلیل رسانه‌ای نیستند و نباید انتظار داشت از پس سریال‌های سرگرم کننده، به اهداف قدرت نرم پی ببرند!در همین 3-2 سالی که تلویزیون سریال‌های جذابی مثل برنامه‌های مهران مدیری را پخش نمی‌کند انبوه مردم کوچه و بازار از رسانه ملی روی گردانده و به سمت شبکه‌های سرگرم‌کننده ماهواره‌ای رفته‌اند؛ شبکه‌هایی که برخی از آنها حتی فیلم‌های چند بار پخش شده سیما را باز انتشار می‌کنند!
علت دیگر جذابیت فارسی‌وان، دنباله دار بودن برنامه‌ها به‌صورت هر شب است. این برنامه‌ها مخاطب را رها نمی‌کنند. خاصیت دراماتیک، عشقی و کمدی این سریال‌ها باعث شده تا مخاطب عام به‌خصوص مخاطب غیرسیاسی که خسته از کار روزانه به‌دنبال رسانه‌ای غیرخبری و غیرسیاسی و غیرجدی به‌دنبال پر کردن اوقات استراحت خود است، روی این کانال‌ها متمرکز شود.
بدون تردید چه خوشمان بیاید یا بدمان بیاید باید اعتراف کنیم فارسی‌وان قاپ مخاطب عام ایرانی را ربوده است ویک انقلاب رسانه ای درایران ایجادنموده است و در این رویکرد، صدا و سیما نقش مکمل داشته و زمینه‌ساز این استقبال بوده است. رسانه، کسی را اجبار به دیدن نمی‌کند.رسانه جایی رشد می‌کند که مخاطب داشته باشد و فارسی‌وان باکمک جامعه شناسان مخاطب سنجی کرده و تیر را به هدف نشانده است. اگر نپذیریم که از این ناحیه دچار آسیب و تهدید شده‌ایم برایش چاره‌اندیشی نخواهیم کرد. راه مقابله حقیقی با فارسی‌وان پارازیت نیست که این بازی موش و گربه است و تا ابد دوام نخواهد داشت.
راه چاره در تغییر نگرش‌ها به برنامه‌سازی‌ رسانه ملی است. باید درهای رسانه ملی به روی هنرمندان، برنامه‌سازان، کارگردانان و فیلمسازان از هر گرایش و سلیقه‌ای باز شود. باید به تلویزیون‌های خصوصی تحت نظارت صدا و سیما اجازه تأسیس و برنامه‌سازی‌ داده شود. باید شبکه‌های متعدد فیلم،موسیقی و سریال 24ساعته در ایران راه‌اندازی شود. امروز فارسی‌وان، فردا منو‌تو، پس فردا دیگر کانال‌های عربی، انگلیسی، فرانسوی و آمریکایی. راستی خبر دارید بعد از ‌ام‌بی‌سی‌پرشیا،  فرانس24 و سی‌ان‌ان ترکیه و مصر هم می‌خواهند شبکه فارسی راه بیندازند؟ باز هم بگویید آنها مهم نیستند. امیدواریم نباشند!
نظرات یک کارشناس اجتماعی درباره تاثیر سریالهای ماهواره ای بر مخاطبین

دکتر ابوالقاسم عیسی مراد استاد روانشناسی دانشگاه علامه طباطبایی

در مورد آسیبهای ماهواره در جامعه ایرانی استفاده از رسانه را جزیی از نیاز های انسان دانسته و گفت: از آنجا که بشر ذاتا اجتماعی آفریده شده، به طور طبیعی در رفتار اجتماعی نیاز به تعامل و ارتباط دارد. این نیازها گاهی مستقیم و گاهی به صورت غیرمستقیم به وسیله ابزار و لوازمی مثل رسانه ها بر آورده می شوند. انسان ابزارها را در اختیار می گیرد تا تعامل دلخواهش را ایجاد کند. استفاده از رسانه ها به نوعی بر می گردد به نیازهای ثانویه. یک نیاز فرهنگی ــ معنوی که انسان مدنی بالطبع محتاج آن است. حال اگر ما به این نیاز پاسخ بدهیم، می شود فرصت و اگر بنا به دلایلی نتوانیم پاسخی برایش بیابیم، تهدید و آسیب به دنبال خواهد داشت.

اساسا" نمی شود گفت گرایش انسان به ماهواره چیز غلط، نادرست و زشتی است. ما نیازهای علمی، پژوهشی در باب مسائل مختلف اجتماعی اقتصادی و... داریم که با بهره گیری از علوم روز می توانیم آنها را بهتر و صحیح تر برطرف کنیم. این که بگوییم رسانه نباشد اشتباه است.چرا، چون قطعا" استفاده صحیح و به جا از رسانه، نقش موثری در پیشرفت و تکامل ما و جامعه مان دارد. بهتر آن است که در این راستا چارچوب و چشم انداز درستی را تبیین کنیم تا شاهد رفتاری درست باشیم.

آثار ماهواره دو وجهی است. حسن ها و عیب هایی دارد. یک سری فرصت دارد و یک سری تهدید. ماهواره در کنار شبکه های مبتذل (تهدید ها) یک سری شبکه های تخصصی (فرصتها) هم دارد که بسیاری از کارشناسان از آنها جواب می گیرند. بهتر است برای مخاطب آثار خوب و بد را روشن کنیم . بگوییم این جنبه های خوب ماهواره است و این جنبه های بد آن.همان طور که در ابتدا آموزش روش استفاده از هر وسیله ای لازم است. چاقو هم خوب است هم بد. بچه زمانی که روش استفاده از چاقو را بلد نباشد ، قطعا دستش را می برد. پس باید ابتدا روش استفاده از تکنولوژی را به تناسب افراد به آنها بیاموزیم،محدودکردن تکنولوژی باعث عقب ماندگی جامعه می شود.به اعتقاد دکترعیسی مراد، روشهای استفاده از ماهواره اگردر جامعه تبیین نشود، آثار مخربش بسیار تکان دهنده است. درست مانند اعتیاد اینترنتی که روان افراد را تحت الشعاع قرار می دهد.

تمایلات انسان ها دو وجه دارد؛ یکی نیاز و دیگری خواسته است. نیازها همیشه در اولویت هستند،داشتن تخصص وکسب آگاهی نیازدرونی انسان است.

قطعا مردم اگر نیازشان تامین شود، جای دیگر نمی روند. رادیو و تلویزیون باید پاسخگوی نیازهای افراد باشند. غنی کردن برنامه های داخلی صدا و سیما، شناختن نیازهای افراد جامعه،تعلیم، آگاهی بخشیدن و آشنا کردن افراد ازفنون سوادرسانه ای توسط جامعه شناسان،روانشناسان و صاحبنظران بهترین راه کاستن ازاثرات ماهواره است.

منابع مطالعاتی :

1-      دادگران محمد- 1390- مبانی ارتباطات جمعی- ناشر فیروزه- چاپ شانزدهم

2-      جریان بین المللی اطلاعات-1387-دکترحمید مولانا-ترجمه یونس شکرخواه-دفتر مطالعات و توسعه رسانه­ها

3-      روش های پژوهش رسانه ها- آرتورآسابرگر-مترجم محمدحفاظی- دفتر مطالعات و برنامه ریزی رسانه ها

4-   ارتباطات‌ فرا ملی‌ و جهان‌ سوم‌- ویراستاران : جرالد ساسمن و . جان. ای. لنت- مترجم: طاهره ژیان احمدی- 1387- دفتر مطالعات و توسعه رسانه ها