وبلاگ آموزشی و تحلیلی(سوادزندگی)

آگاهی دشمن جهل وخودکامگی است.زگهواره تاگوردانش بجوی(حضرت رسول)

اعتیادومشاوره
ساعت ۱۱:٢٤ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٠/۸/۱٥   کلمات کلیدی:

اعتیادونقش مشاوره دردرمان وپیشگیری ازآن

                      1-اعتیاد    

مقدمه:اعتیادبیماری مزمن؛ پیشرونده ومخرب است که ازطریق ایجاداختلال جسمی؛ روانی واجتماعی باعث آسیب به فرد؛ خانواده وجامعه می شود. بنابراین اعتیادیک بیماری سیستمیک بوده وبادرمان سیستمیک(درمان خانواده محور) قابل کنترل است. برای پیشگیری ودرمان این بیماری؛آگاه سازی شهروندان(بخصوص جوانان وخانواده ها) وتربیت نیروی انسانی ماهرودانش مدارتحت عنوان مددیاران اعتیادو ارتقای سطح اطلاعات علمی آنان دررابطه بامفاهیم پایه اعتیاد؛ پیشگیری؛ درمان؛ بهبودی وتوانمندسازی(بازتوانی) ضروری است.تجربه نشان داده است بهترین راه مبارزه باسوءمصرف موادآگاه سازی است که کاهش تقاضارابهمراه داردبعنوان مثال درکشورهای  سوئیس؛هلند(مصرف تریاک قانونی است)؛دانمارک؛ایرلندونروژموادمخدرباقیمت پایین نسبت به درآمدسرانه دردسترس شهروندان قرارمی گیردولی مردم بدلیل آگاهی بالاوازطرف دیگروجودتفریحات سالم گرایش بسیارپایینی نسبت به موادمخدرپیدامی کنند.

تعاریف

اعتیادعبارت ازتعلق یا وابستگی یاتمایل غیرطبیعی ومداومی است که برخی افرادنسبت به بعضی موادسوءمصرف ییدامی کنند. بطورکلی 4خصوصیت بارزاعتیادعبارتنداز:1-گرایش به ازدیادمصرف ماده برای رسیدن به آثاردلخواه؛ مصرف ثابت ومداوم باعث کاهش اثرموادمی شود(تحمل)2-وابستگی ناسالم بدنی وروانی به اثرات موادکه قطع آن باعث ظهورعلائم محرومیت(مثل آبریزش ازبینی؛دردعضلانی؛فرافه کنی وبیقراری)می شودکه درمصرف تریاک12-8ساعت بعدعلائم فوق ظاهرمی شوند3- احتیاج شدیدبه مواد4-ضرروزیان جسمانی؛ روانی؛اقتصادی واجتماعی.

سوءمصرف: یعنی باعث ایجادپیامدهای مضر؛ منفی وعودکننده مثل غیبت ازکار؛ ضعف یادگیری؛انکارواقعیت و دگماتیسم درمصرف کننده می شودوخانواده رادچارمشکل می کند.

وابستگی: دراعتیادوابستگی ناسالم است زیراپدیده تحمل ومحرومیت رابدنبال دارد.دروابستگی سالم مثلا"وابستگی فرزندخردسال به والدین اثرات منفی وجودندارد.خطروابستگی باافزایش مصرف بالامی رود.

هم وابستگی:الگوهای رفتاری اعضای خانواده یابطورکلی اطرافیان فردوابسته(معتاد) راکه تحت تاثیررفتارمعتادایجادمی شودرا"هم وابستگی"می گویندکه میتواندباعث آسیب به خود معتادواطرافیان اوگردد؛مثلا"افسردگی؛هنجارشکنی؛دروغگویی.

الگوهای رفتاری اعضای خانواده یانزدیکان فردوابسته به موادباعث پیدایش "سبک زندگی مختل"می شود.دراین سبک زندگی هم فردمعتادوهم خانواده اوبه مجموعه ای ازرفتارهامعتادمی شوندکه بخاطرماهیت اعتیاد؛کنش یکی بدون واکنش طرف دیگر؛آنهارادچارعلائم محرومیت می کند.باتوجه به این نوع پیوند؛اعتیادمسئله ای خانوادگی است وخانواده ابزاردرمان این بیماری محسوب می شود.

درمان:شامل بکارگیری روشهای دارویی؛ روان شناختی ومددیاری اجتماعی برای سم زدایی معتادان وپیشگیری ازمصرف مجددجهت کاهش عوارض فردی؛ خانوادگی واجتماعی اعتیاداست.ورزش درمانی؛موسیقی درمانی وکاردرمانی نیزدراین حوزه قراردارند.درمان بایدخانوادگی باشدوهمه اعضای خانواده تحت درمان روانشناختی قرارگیرند(درمان خانواده محور).اگرخانواده موردتوجه قرارنگیرداحتمال لغزش(مصرف مجدد) بیشتراست.

بهبودی:یعنی بازگشت بحالت طبیعی وسلامت پیش ازبیماری است که ممکنست کامل یانسبی باشد.

سم زدایی:حالتی که وابستگی جسمانی به موادازبین می رودوناراحتی جسمی ناشی ازقطع مصرف کاهش می یابد.

بمنظورپیشگیری ازاعتیاد،شناسایی ودرک علل گرایش افرادبه اعتیادضروری است.

شواهدنشان می دهدکه مصرف موادمخدرعموما"درسنین نوجوانی آغازشده وعوامل اجتماعی ومتغیرهای مرتبط بارشدفردی درآن دخیل هستند.عوامل اجتماعی مثل بیکاری،فقر،اختلافات خانوادگی وتقلیدازبزرگترها(همسالان،والدین)،کمبودشادی ومحبت،میزان درک وفهم افرادازاثرات موادمخدربسیارتعیین کننده هستند.

عوامل درونی  نیزمیتوانندافرادرادربرابرخطراعتیادمستعدوآسیب پذیرنمایندمثل نگرش نسبت به مواد،انگیزه زندگی،میزان شناخت ازعوارض موادمصرفی .

افرادیکه ازپیامدهای منفی موادافیونی آگاهی دارنددرمقایسه بااشخاصی که چنین اطلاعی ندارندکمتربه موادمخدرروی می آورند.عوامل درونی دیگردرگرایش افرادبه موادمخدرنقش دارندمانندپایین بودن اعتمادبنفس،نیازشدیدبه تاییددیگران،ناتوانی درابرازوجود،عدم تحمل شکست،ناتوانی درپذیرش مسئولیتهای اجتماعی،عدم مقابله بامشکلات زندگی وآشنانبودن بااصول وفنون مهارتهای زندگی.

پیشگیری ازاعتیاد

پیشگیری فرآیندی برای کاهش نرخ آسیب وجلوگیری ازانتشاربیماری است.پیشگیری در3سطح انجام می شود:الف-اولیه:دراین سطح افرادیکه مشکل ندارندآگاهیهای لازم برای جلوگیری ازآسیب های اجتماعی پیدامی کنند.آموزش دراین مرحله بویِژه درزمینه مهارتهای زندگی بسیارکارسازخواهدبود ب-ثانویه: دراین سطح افرادآسیب دیده شناسایی می شوندوتحت درمان دارویی یاروان درمانی قرارمی گیرند.

ج-ثالثیه:دراین سطح افرادآسیب دیده بازتوان شده وتوانمندمی شوند.ناتواناییهایی که باعث اعتیادشده اندبوسیله آموزش مهارتهای زندگی مرتفع می گردند.

آموزش مهارتهای زندگی شامل ارتباطات موثر؛فن"نه"گفتن؛تکنیکهای انتقادی؛اثرات فیزیولوژیکی منفی موادمخدربربدن؛مدیریت تعارض؛بهداشت روانی؛روابط باجنس مخالف؛فنون تصمیم گیری؛روش حل مسئله و...ازراههای موثردرپیشگیری ازاعتیاداست.

علل اعتیاد

الف-علل فردی:مثل تجارب منفی دوران کودکی(قربانی کودک آزاری).

-داشتن شخصیت ضداجتماعی؛تنفرازغیرخودی ها؛ضعف درهوش هیجانی.

-نداشتن مهارت زندگی(بویژه ضعف درارتباطات اجتماعی).

-فقراقتصادی وفرهنگی(بیکاری؛کم سوادی یابیسوادی).

-ناراحتی های جسمانی مثل میگرن؛کمردرد؛انزال زودرس.

ب-علل بین فردی:مثل سابقه معتادبودن اقوام یاوالدین؛وجودخشونت درخانواده؛غفلت والدین ازفرزندان.

ج-عوامل محیطی:مثل داشتن همکاریادوست معتاد؛ارزانی موادمخدر.

-وجودفرهنگ اعتیاددرمحیط زندگی.

-کمبودامکانات تفریحی مثل کمبودفیلمهای جذاب سینمایی؛ورزشی؛آموزشی ومشاوره ای.

-سیاستگذاری ناکارآمدمثل پایین بودن مشارکت سیاسی واجتماعی شهروندان؛بی توجهی به ریشه های اعتیاد؛ضعف رسانه ها.

برخی عواقب ناگواراجتماعی ناشی ازاعتیادعبارتنداز:طلاق؛همسرآزاری؛دگماتیسم؛آسیب های اجتماعی؛کودک آزاری وخشونت خانگی که دربخش مهارتهای زندگی به تفصیل شرح داده شده اند.آشنایی خانواده هابااصول مهارتهای زندگی به پیشگیری ودرمان اعتیادکمک می کند.

انواع موادمخدر:دربحث شیشه توضیح داده شده است. 

2-مشاوره

مقدمه:دنیای امروزی به عصرانفجاردانش واطلاعات مشهوراست.دراین عصربه دلیل رشدشدیدعلم ودانش بشری شاهدارتقای آگاهی و تنوع تخصصی درخانواده ها وجامعه هستیم؛این تنوع تخصصی منجربه پیدایش سلیقه هاواندیشه های متنوع درشهروندان شده است که نتیجه آن افزایش تعارضات است.برای حل این تعارضات وایجادزبان مشترک درخانواده هانیازبه مشاوران متخصص داریم که بااستفاده ازفنون علمی وتجربی به شهروندان مشاوره دهند.باتوجه به اینکه اعتیادنیزیک بیماری سیستمیک است؛آشنایی مددیاران وخانواده ها بااصول وفنون مشاوره ضروری بنظرمی رسد.دراین قسمت دانشجویان وخانواده ها برای تسلط بیشتر براصول مشاوره بامسائل مربوط به روانشناسی شخصیتی؛مدیریت ارتباطات ؛مدیریت تعارض ودرمانهای غیردارویی آشناخواهندشد.

تعریف مشاوره:راهنمایی؛کمک ویاری منظمی به فردیاخانواده است؛برای اینکه استعدادهای خودرادریابند؛رفتارخویش رامدیریت کرده وقادربه تشخیص وحل مسائل پیچیده زندگی باشند.

انواع مشاوره:شامل1- مشاوره سازگاری یاتطبیقی:پس ازسم زدایی ؛معتادخلاء بزرگی درزندگی احساس می کندوزندگی بدون موادبرای اوبسیارسخت است.دراین میان مشاوربه او کمک می کندتامهارتهای زندگی خودرابالاببردوباشرایط جدیدزندگی خودراتطبیق دهدمثل پس زدن تعارف مصرف موادبافراگیری هنر"نه"گفتن؛توانمندسازی مجدد؛برقراری ارتباطات موثر؛تغییرشماره تلفن ها ومحیط زندگی؛شرکت درجلسات توجیهی وشروع فعالیت جدیدعاری ازموادمثل ورزش یاکار.هدف مشاوره ممکنست آنی(شناخت استعداد وتوان تغییر)یا نهایی(توانمند کردن؛خردورزی وخودمدیری)باشد.

2-مشاوره برای ایجادانگیزه: انگیزش بمعنی وضعیت درونی فردکه محرک وجهت دهنده وعامل رفتاراست.انگیزش میزان نیازفردبه تغییرات ونیزپذیرش مشکلات است که این انگیزش ناشی ازنیازدرونی یافشاربیرونی(خانواده؛دوستان یاجامعه)بوجودمی آید.انگیزه بیمارکلیداصلی درمان اوست.بی انگیزگی درمعتادان؛حاصل مکانیسم های دفاع روانی قوی دراوست که خودبخشی ازبیماری آنهاست.شایع ترین مکانیسم دفاعی"انکار"است ولی "فرافکنی"؛"دلیل تراشی"وپسرفت هم بخشی ازشخصیت معتادراتشکیل می دهند.مددیاراعتیاددرمصاحبه بامعتادیارهجواورابه خودتشخیصی وخودکارآمدی راهنمایی می کندوبه اوآگاهی وشناخت می دهد.

3-مشاوره برای تغییر:تغییربمعنی حرکت ازشرایط موجودبه وضعیت جدیداست که باانگیزه درونی یابیرونی صورت می گیرد(رجوع به بخش مهارتهای زندگی).

روان درمانی: روانشناسی علم بررسی تجربی وآزمایشگاهی رفتاروفرآیندهای ذهنی است.روانشناسی رفتاری مثل یادگیری؛هیجان؛هوش؛تفاوتهای فردی؛هرآنچه می اندیشیم یااحساس؛واکنشهاوپاسخهای بدنی رابررسی می کند.روان درمانی حالتی است که باکمک علم روانشناسی مشکلات روانی بیماررادرمان می کنندمثل گفتاردرمانی؛خنده درمانی و...

مددکاری:حرفه ای است جهت کمک فکری ؛فرهنگی واجتماعی به افرادنیازمند؛بمنظورشکوفاکردن استعدادهاورساندن آنان به استقلال فرهنگی ؛اجتماعی واقتصادی؛حالتی که آسیب دیدگان یامعتادان موردحمایت افرادباتجربه وقابل اعتمادقرارمی گیرند.انواع مختلف حمایت عبارتنداز:

1-حمایت عاطفی برای درمیان گذاشتن احساسات2-حمایت آموزشی برای تواناسازی3-حمایت تفریحی برای گذراندن اوقات فراغت4-حمایت ابزاری مثل نگهداری ازبچه هایاکمک به کارهای منزل.

روشهای مختلف مددکاری:

1-مددکاری فردی یاکاربافرد:که مددکارخدمات حرفه ای رابه فرددارای مشکل(مددجو) وخانواده اوارائه می دهد مثل کاربامعتادوخانواده اش یاکاربامعلول؛زندانیان و...

2-مددکاری گروهی یاکارباگروه:که خدمات حرفه ای ازطریق گروههای مشکل داروبااستفاده ازخاصیت گروه؛به اعضاءگروه ارائه می شودمثل کاردریک اردوگاه یابفرض کاربانابینایان یک منطقه.

3-مددکاری جامعه ای یاکارباجامعه:که خدمات رابه افرادیک جامعه بامحدوده مشخص وازطریق گروههای درون آن جامعه؛بااستفاده ازفنون برنامه ریزی واجرای طرحهای توسعه عام المنفعه ارائه می نمایندمثل کارباهمه خانواده هاجهت آگاه سازی آنان ازآثارموادمخدریابازپروری معتادان جامعه یاحمایت ازحقوق کارگران.

روش مددکاری فردی یاکاربافرد

فرددارای مشکل اجتماعی؛یاخودش به مددکاریامددیارمراجعه می کندومشکلاتش رامی گویدویامددکارباتوجه به دانش خودمتوجه مشکلات او می شود.دراین فرآیندچندعامل وجوددارد.

1-فرددارای مشکل رامددجوگویندکه هرمددجو دارای مشخصات روانی؛جسمی؛اهداف وآرزوهای مشخصی می باشند.آشنایی مددیاربااین مشخصات ضروری است.

2-مشکل میتوانداعتیاد؛خشونت درخانه؛بزهکاری یافرارازمنزل باشد.

3-مددکاریامددیار:فردی که خدمات به مددجومی دهدوبایدفردی باصلاحیت ورازدارباشد.شخصیت وخلق وخوی مددکاردرنفوذکلام اوبسیارموثراست(آراستگی ظاهرمددیارومحیط کارنیزدرروحیه مددجوتاثیرمستقیم دارد).

4-منابع مورداستفاده درحل مشکل میتوانددردرجه اول خودفرد(بازتوانی؛توانمندسازی)ودردرجه بعدی خانواده ونهایتا"نهادهای اجتماعی مثل کمپ ها؛بیمارستانها؛انجمن های خیریه و...باشد.

مراحل مددکاری

1-مطالعه مثل سوابق مصرف داروی روانگردان؛اختلافات خانوادگی؛سبک زندگی؛محیط کارو...بایددقت شودتامددجوتمام مشکلات رابگویداگرمددجواحساس کندتحقیرمی شودیااعتمادنداشته باشدازبیان واقعیات خودداری می نماید.

2-تشخیص؛پیداکردن رابطه علت ومعلولی؛مثل مشکل اعتیاددراثرفقر؛سوءمدیریت والدین یاعوامل محیط میباشدکه به هم پیوسته هستند.

3-برنامه درمانی یامددکاری مثل سم زدایی درکمپ بانظرپزشک.

4-ارزیابی نتایج واصلاح نواقصات.

کارابزارهای مورداستفاده درمددکاری اجتماعی

1-مشاهده:دیدن یاشنیدن موثرمشکلات مددجووکسب مستقیم اطلاعات.

2-مصاحبه بافردمشکل داریاخانواده اش.

3-فعالیت گروهی؛گاهی مددکاران یک گروه خاص مثل زندانیان یاکودکان خیابانی راموردبررسی ومددکاری قرارمی دهند.

4-رابطه حرفه ای مثلا"رابطه قاچاق انسان باعاطفه قاچاقچی؛رابطه تغییرجنسیت باهویت. 

واژه های مرتبط بامشاوره

1-حل مسئله

تعریف:یافتن راهکارمناسب برای دستیابی به هدف است.

مراحل حل مسئله:1-شناسایی وتعریف مسئله.

2-ارزیابی وضع موجود(جمع آوری اطلاعات مثل چه زمانی؟ درچه ابعادی؟).

3-برنامه ریزی اجرایی(عملیاتی کردن).

4-ارزیابی نتایج.

5-رفع نواقص(تفکرمجدد؛بازنگری مجدد).

مسئله دونوع است ساختاریافته مثل ریاضی که مشخص است وساختارنیافته مثل مسائل مختلف زندگی که بسیارپیچیده است.

2-کارتیمی

کارتیمی یاگروهی حالتی است که هریک ازاعضای تیم سلایق فردی راکنارمی گذارندوبرای رسیدن به هدف گروه تلاش می نمایند.درکارگروهی معدل نظرات یاهدف مشترک اعضاءمدنظرقرارمی گیرد.

برای انجام موفقیت آمیز کارگروهی اقدامات ذیل لازم است:

الف:تشکیلات گروه:یکنفرسرپرست تیم-یکنفرمنشی وحداکثر9نفرسایراعضاء.

ب-شرکت متوازن همه اعضاءدربحث ها.

ج-آزادی کامل بیان برای نقدهمه موضوعات(بحث آزادموافقان ومخالفان).

3-سیستم

سیستم عبارتست ازمجموعه ای ازاجزای هماهنگ وبهم پیوسته ای که برا ی رسیدن به هدف مشترک با همدیگرهمکاری می نمایند.بعنوان مثال اعتیادیک بیماری سیستمی است زیرامجموعه ای ازاجزای مختلف بصورت هماهنگ برای معتادشدن فردبایکدیگرهمکاری می نمایند. اجزای درگیردرسیستم معتادشدن یک فردشامل آگاهی ونگرش خودفرد؛سبک مدیریت خانواده؛نبودشادی درمحیط زندگی؛کمبودمهارتهای زندگی و...می باشند.

بنابراین بیماری اعتیادیک بیماری کمپلکس(چندوجهی یاسیستمی) است که جسم وروان بیمارواعضای خانواده اش رادرگیرمی کندوازاین طریق به جامعه نیزسرایت می نمایدوآسیبهای اجتماعی رابوجودمی آورد.برای درمان این بیماری نیزنگرش سیستمی یعنی درمان دارویی وروانی خودبیمارو همزمان باآن راهنمایی اعضای خانواده وسالم سازی محیط زندگی معتادبرای تکمیل چرخه درمان لازم است.اگرمعتادترک کندومجددا"واردمحیطی زندگی شودکه درهمان محیط معتادشده بوداحتمال لغزش آن بیشتراست.

برای اینکه مددیاران به کمک مشاوران اثرگذار وموثرتبدیل شوندبایدباسه نوع مهارت آشنایی کافی داشته باشندکه دربخش مهارتهای زندگی بطورمفصل شرح داده شده اند:

1-آشنایی باخصوصیات وخصلتهای طبیعی انسانها(مثل سلامت ذهنی؛اعتمادبنفس؛تفاوت روانی وفیزیولوزیکی زن ومرد؛فنون ارتباطات؛خردورزی؛مدیریت تغییر؛نگرش مثبت به زندگی؛مدیریت شکستها؛عوامل موفقیت؛بهداشت روانی؛نظام آراستگی؛هوش هیجانی؛اصول شادزیستن؛شاخصهای یک زندگی باکیفیت و...).

2-آشنایی بارفتارهاوخصلتهای غیرطبیعی انسانها(مثل فن برخوردبا افرادمشکل آفرین ؛دروغگویی؛دگماتیسم؛مقاومت دربرابرتغییر؛اجتماع گریزی؛فشارهای عصبی و...

3-آشنایی باروشهای مشاوره ومددیاری به آسیب دیدگان اجتماعی باهدف کاهش عوارض آسیب ها وپیشگیری ازپیامدهای ناگوارمثل خودکشی؛طلاق؛خشونت های کلامی وفیزیکی؛فرارازمنزل؛غیبت ازکارو...

مددیاران بایستی خودازدانش وتجربه کافی برخوردارباشندوالگوهای مفیدوموفق رابه آسیب دیدگان معرفی نمایند؛باتوجه به اینکه علم ودانش روزبه روزدرحال تکامل وپیشرفت است؛مددیاران بطورمستمردانش وتجربیات خودراارتقاءدهند.تنوع فرهنگی؛تخصصی؛تجربی؛جغرافیایی ونگرشی درجامعه ایران ایجاب می کندکه مددیاران بااین تنوع هاآشناشوندتابتواننددرراهنمایی مردم نقش موثری ایفاءنمایند.30 /3/90