مدیریت هیئت های مذهبی

بسم الله الرحمن الرحیم

 کلمه ی هیئت در لغت به معنای صورت، حالت و شکل است.

در واقع هیئت های مذهبی ، به تجمعی مدنی اطلاق می شود که جمعی از افرادجامعه به منظور تعظیم شعایر مذهبی و احیای یاد و سیره  اهل بیت پیامبر(ص) در جامعه به یادآوری، تبلیغ ، تعلیم و تربیت اخلاقی ،اقدام به برگزاری جلسات مذهبی شامل قرائت قرآن،سخنرانی دینی،قرائت زیارت عاشورا،گرامیداشت شهادت،روضه خوانی و ذکر توسل اهل بیت عصمت و طهارت با محوریت عزاداری امام حسین(ع) می پردازند.

این هیئت هادرایران عمدتا"توسط شیعیان درمنازل شخصی یامساجدتشکیل می شوندولی درادیان دیگر نیزوجوددارندمثلا" کلیسای خانگی مسیحیان.

هیئت هادرمنازل معمولا"فاقدمنبروسخنرانی بالای منبرهستندوازتحولات سریع برخوردارند.

هیئت های مذهبی اکثرا"درماههای محرم وصفرورمضان فعال می باشند.

تاریخچه هیئت های مذهبی فرهنگی

هیئت های مذهبی ،سازمانهایی فرهنگی هستند که به گونه ای تقریبا همیشگی در معرض دید ساکنان حوزه ی تمدنی –فرهنگی ایران قرار دارند، از ماوراء االنهر تا غرب قفقاز در شمال ،از دریای بالتیک تا غرب شبه جزیره عربستان و از آن جا تا  کشمیر در جنوب و از کشمیر تا ماوراء االنهر در مشرق ، گستره ی جغرافیایی دارند .

اما ظاهراً برای اولین بار حکومت آل بویه(477-320ق یا1055-932میلادی) با گرامی داشت مقام امام حسین (ع) و سرگذشت شهادت ایشان به مراسم مزبور رسمیت داده است.

این سنت  در دوره صفوی احیاء شده(سال907قمری یا1502میلادی توسط شاه اسماعیل)،هر چند سوگواری برای امام حسین(ع) از مدّت ها قبل کم و بیش به صورت پنهانی و نیمه پنهانی وجود داشته و به مرور زمان از دایره ی تنگ نوحه سرایی در خانه ها و مجالس خصوصی به بازار ها و خیابان ها و مراسم سینه زنی و مانند آن مبدل گردیده است. اماّ پس از روی کار آمدن حکومت صفویه باحمایت مالی ومعنوی حاکمان به صورت یک نهاد اجتماعی  درآمدودرخدمت تبلیغاتی برای تحکیم پایه های حکومت قرارگرفت، سرانجام از اواسط دوره قاجار، بستر و چارچوب امروزین خود را به دست آورد و از اواخر عهد ناصری هیئت های مذهبی مستقل از دربار پدیدار و به سرعت روبه گسترش نهادندوبه هسته مهم جامعه مدنی شیعه تبدیل شدند .

اشکال مختلف

شیوه برگزاری هیئت ها درطول تاریخ دچارتغییروتحولات بوده است ولی فلسفه ونیت چندان تغییرنکرده است.

مثلا"قبل ازانقلاب باتوجه به نیازنسل جوان وروشنفکران حسینیه ارشادتاسیس شدودکترشریعتی باکت وشلواروکراوات درجلسات آن سخنرانی می کردند.

درسالهای اخیردرکنارمکان تشکیل هیئت هانمایشگاه موادغذایی وفضای اختصاصی برای بازی بچه هانیزایجادمی شودوبرخی هیئت هاهم به فعالیت اقتصادی وتجاری مشغولند.

امروزه برخی هیئت هاOnlineبوده ودارای کانال تلویزیونی ماهواره ای هستندودرصفحه فیس بوک ویوتیوب نیزفعال می باشند.

 انگیزه شرکت کنندگان دراین هیئت هامعمولا"بدلایل زیرصورت می گیرد:1- فلسفی واعتقاددات دینی2- فقهی واحکامی3-اقتصادی برای سروغذای رایگان4-عادتی وآئینی5-وابستگی فامیلی وخویشاوندی.

گسترش هیئت های مذهبی در دوره ی پهلوی

هیئت ها درمبارزه برعلیه حکومت پهلوی نقش کلیدی داشتندوبه عنوان بازوان توانمند مساجد نقشی بیاد ماندنی ایفا نمودند. فراموش نکنیم که حرکت دستجات عزاداری در تاسوعا و عاشورای حسینی در محرم سال ۱۳۵۷ به سمت میدان آزادی به  جنبش مردمی برعلیه شاه تبدیل شد.

نگاهی کوتاه به نقش هیئت های مذهبی در سایر کشورها

امروزه به تاسی از فعالیت همین هیئتها شاهد خیزش جنبش های  مردمی در کشورهایی نظیر بحرین ، اندونزی ، تایلند ، مالزی ، آذربایجان ، پاکستان ،مصر،سوریه،عربستان، هندوستان ، افغانستان ، نیجریه و … با بهره مندی از تشکیل هیئت های مذهبی به فراخور جوّ ایجاد شده توسط حاکمانشان می باشیم . در واقع این هیئت ها با گرفتن درس عبرت از واقعه ی ظلم ستیز عاشورا در کربلا ی معلّا ، در عین عزاداری بر سالار شهیدان حضرت اباعبدالله الحسین(ع) به تطبیق و بیان شرایط جامعه ی خود پرداخته و به تکلیف خود نسبت به ظالم و مظلوم واقفند .

بروز حاکمیت نگرشهای جناحی در مساجد و هیئت های مذهبی

بدیهی است وجود نگرشهای جناحی  در بین مردم امری طبیعی بوده و هست و نمی توان این واقعیت را کتمان نمود ، اتفاقا این تشدّد نظرات همواره منجر به رشد و بالندگی جامعه گردیده ، لکن بروز و تحمیل نگرش یک سویه وانحصاری دراکثر مساجد جذب ، حداکثری را تحت الشعاع خود قرار داده است ونسل جوان ونواندیش راازهیئت هاومساجددورمی نماید.

شهرداری و مساعدت به هیئت ها

از دیگر مواردی که باید همواره به عنوان تهدید برشمرد حمایت مالی ومعنوی شهرداریهاوبرخی نهادهای دولتی بمنظوربهره برداری تبلیغاتی واستفاده جناحی ازهیئت هااست.

درحکومت شاهنشاهی تنهاهیئت های وابسته به حکومت فعال بودندوازفعالیت هیئت های منتقدحکومت جلوگیری می شد،بعدازانقلاب نیزبرخی جریانهای سیاسی قصدمصادره جناحی هیئتهادارندکه هردوشکل موثرنیست وبهتراست این هیئت هامتعلق به همه ملت باشند.

البته بحث های سیاسی درهیئتها دریک جامعه مردمسالاربلامانع است زیراباعث رشدآگاهی های سیاسی وافزایش مشارکت سیاسی واجتماعی مردم می شود.           

حضورچهره های سیاسی درتبلیغات انتخاباتی ونقش جهت دهی سیاسی هیئتها میتواندتاحدی جای خالی احزاب سیاسی راپرکند.

نقش هیئت های مذهبی درتوسعه فرهنگی واجتماعی

نقش ارزشمندهیئتهای مذهبی درفرآیندتوسعه فرهنگی واجتماعی بشرح زیراست:

1-هیئت های مذهبی مردم رابه دورهم جمع می کنندوکارگروهی وجمع گرایی راترویج می نمایندکه به همبستگی اجتماعی کمک می کند.

2-بادادن نذری درهیئتهای مذهبی برخی افرادنیازمندموردحمایت قرارمی گیرند.

3-دربرخی هیئتها اقدام به جمع آوری کمک به نیازمندان می کنند.

4-باعث انتقال تجارب واستفاده ازاوقات فراغت می شود(ملت سازی ازطریق ارتباطات اجتماعی ومهاجرت ساکنان مناطق شمال به جنوب شهر).

این هیئت هادررونداجتماعی کردن جوانان بسیارموثرندوباعث ترویج معنویت می شوند.

آفات وآسیبهای رو به تزاید دربرخی هیئت ها

از مواردی که در برخی از هیئت ها منجر به آسیب اجتماعی می گردد می توان به اختصار به موارد زیر اشاره کرد :

1-  تاکیدبیش ازحدمداحان برگریه ومصیبت که منجربه افسردگی عزاداران ودیدگاه منفی نسبت به دین می شود.برای بسیاری ازمداحان به گریه انداختن عزاداران شاخص موفقیت مداح است.

2-  خواندن نوحه و اشعار غیر واقع ویکطرفه بدون نقدوپرسش مستمعین بمنظور تشدید احساسات عزاداران .

3-کم دقتی در رعایت بهداشت درفرآیندپخت وسروغذا.

4-آمدن به کوچه وخیابان وایجادسروصدا وشلوغی که منجربه تضییع حقوق مردم وایجادنارضایتی وترافیک می شود.

5-گفتن مطالب غیرمنطقی وغیرعقلی درمداحی هاکه باعث بی انگیزگی متخصصان ونخبگان نسبت به هیئتهامی گردد.

6-عدم شفافیت مالی هیئتهاوبی اعتمادی برخی افراددرکمک مالی به هیئتها.

7-تکرای ویکنواخت بودن این مراسمات وعزاداریها.

8-انحصاری بودن اعضای هیئت امنای بسیاری ازهیئت هاوعدم حضورزنان وجوانان درآنها.به همین دلیل جوانان درروزهای عاشوراوتاسوعادرسرکوچه هاوخیابانهااقدام به برپایی هیئت درچادرهای برزنتی می کنندوبدلیل اختلاف دیدگاه باهیئت امنای مساجدازرفتن به مساجدخودداری می نمایندودرخیابانهاکارناوال راه اندازی می کنند.

10-دقت شودکه دعاونیایش به خودی هاونفرت ازغیرخودی ها،منجربه بروزاختلافات مذهبی نشود.بهتراست برای سعادت همه انسانهادعاونیایش کنیم.

11-دسترسی کمترفقراونیازمندان به غذای نذری هیئت ها.

کارآمدسازی هیئت های مذهبی

1-برخی هیئت ها از آلات موسیقی (مثل موسیقی پاپ)در دستجات عزاداری برای ایجادتنوع وجذب جوانان استفاده می کنندکه بهتراست این نوع موسیقی توسط متخصصان وعلماءتعریف شودتاازانحراف درامان باشد.

2- خواندن مرثیه با وزن و آهنگ های غنا ( جوان پسند ).

3-تخصصی کردن مداحی ها،سخنرانی هابخصوص درزمینه روانشناسی،مسائل اجتماعی،جامعه شناسی ،نظام سلامت وتوسعه فردی باشد.

1-  4-علاوه برذکرمصیبت اهل بیت (ص)،ذکرمصیبت درموردمشکلات روزجامعه مثل فقر،کودک آزاری، فساداداری وتبعیض نیزباشدتاعزاداران احساس عدالت کنند.اگردراین عزاداریهادرددلمردم گفته شودمورداستقبال بیشترقرار می گیرد.

5-  قمه زنیوانجام برخی حرکات نمایشی خشونت آمیزمثل خونریزی درپشت عزاداربدلیل زنجیرزدن یامالیدن گل ولای به سروصورت.

بااینحال این مسائل راتنهاباروشهای فرهنگی میتوان ارتقاءدادواستفاده ازپلیس برای جلوگیری ازقمه زدن مناسب نیست.

2-  6-به وجودآمدن طبقه ی جدیدی از مداحان که از اطلاعات کافی در زمینه مسائل اجتماعی برخوردار نبوده و از این رهگذر به ثروت های کلان هم رسیده اند ، وارد شدن برخی از این مداحان ثروتمندبه حوزه ی سیاسی بصورت انحصاری وحذف ونفی سایرگرایشات سیاسینیزمزیدبرمشکلات می شود.حضورهمه سلایق دراین هیئت هابه غنای آن می افزاید.

7-حضورفعال زنان ومتخصصان درمدیریت این هیئت ها.متخصصان وجوانان ازاین هیئت هااستقبال کنندوبرغنای آن بیفزایند.

8-مستمعین کارشناس وآگاه بعدازمراسم عزاداری یاحین برگزاری مراسم ازمداحان وسخنرانان سوال کنندوازآنان استدلال گفته هایشان راطلب نمایندتاخردگرایی واستدلال ورزی دراین هیئتهاحاکم شودورضایت متخصصان نیزجلب شود.اگرمداحان توسط نخبگان به چالش کشیده شوندمجبورمی شوندتامنطقی ومستدل صحبت نمایند،پرسش وپاسخ درهیئتهاجوانان راازمنطق دین ومذهب پربارترمی کند.

9-میتوان برای هیئت های عزاداری سایت اینترنتی جهت آموزش واطلاع رسانی ایجادکرد.

10-میتوان این هیئت هارابه قطب گردشگری تبدیل کرد،همانطوریکه هیئت مذهبی حسینه اعظم زنجان گردشگران زیادی راجذب شهرزنجان می کند،یادراکثر شهرهادرماه محرم ساکنان شمال شهربرای شرکت درمراسم عزاداری به جنوب شهرسفرمی کنند.09122865368 ،17/4/92

 

/ 0 نظر / 48 بازدید